TURKRATING BANKA DIŞI FİNANSAL KURULUŞLARIN DERECELENDİRME METODOLOJİSİ

BDDK (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu) halen Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketlerini banka dışı finansal kuruluş olarak sınıflandırmaktadır. Bu kurumların faaliyetleri Aralık 2012 tarihinde yürürlüğe giren 6361 sayılı Kanunla düzenlenmiştir. Turkrating’in banka dışı finansal kuruluşları metodolojisinin amacı; bu kuruluşların finansal yükümlülüklerini tam ve zamanında yerine getirebilme kabiliyeti ve istekliliği hakkında görüş belirtmektir.  Verilen derecelendirme notu, şirketin mevcut finansal gücü ve bu finansal gücünü gelecekte nasıl değişebileceğini yansıtmaktır. Derecelendirme notları ulusal ölçekte verilir ve ülke notunun tavanına tabii değildir. Fakat verilen derecelendirme notları ülke riski göz önüne alınarak değerlendirilen bir sisteme dayanmaktadır. Türkiye ekonomisinin temelleri, makro göstergelerin istikrarı ve hükümet politikalarının etkinliği, bu metodolojinin başlangıç noktasını temsil eden faaliyet ortamının temel unsurları arasında yer almaktadır. Siyasi yapı doğasında olan ve şirket performansını etkilemesi düşünülen riskler analize dâhil edilmektedir.

İkinci olarak banka dışı finansal kuruluşların derecelendirme sürecinde global şirketler yerine Türkiye’de yer alan benzer finansal güce sahip şirketlerle kıyaslanma yapılmaktadır. Derecelendirme Notları, Derecelendirme Komitesi tarafından Turkrating’in banka dışı finansal kuruluşlar metodolojisini kullanan analistlerin yaptığı kapsamlı çalışmalar dikkate alınarak belirlenmektedir. Banka dışı finansal kuruluşların derecelendirme metodolojisi bir dizi kantitatif ve kalitatif faktörlerden oluşmaktadır. Şirket derecelendirme metodolojimize benzer şekilde, bu metodoloji kapsamında da her sektörün (Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman) temellerini anlamaya, oyuncularını tanımlamaya, farklılıklarını ve iş modellerini ayırt etmeye çalışılmaktadır. Sektörün görünümü, diğer sektörlerle olan etkileşimi ve finansal sistem içindeki önemi ile ekonominin mevcut konumu göz önünde bulundurularak değerlendirilmektedir. Faaliyet ortamının analizinde, Türkiye ekonomisi performansının mevcut riskleri ve fırsatları göz önünde bulundurulmaktadır. Bu değerlendirmeler, derecelendirilen kuruluşlar tarafından sağlanan güncel bilgiler ve Turkrating tarafından güvenilir kaynaklardan elde edilen bilgilere dayanmaktadır. Değerlendirme ideal olarak şirketin son 5 yıllık performansına dayanmaktadır. Bununla birlikte son 5 yıllık bağımsız denetimden geçmiş finansal verilerin yokluğu durumunda daha kısa sürelerde dikkate alınabilmektedir.

Temel rasyolar ve değerlendirmeler aşağıda kantitatif ve kalitatif faktörler altında özetlenmiştir. Banka dışı bir kuruluşun derecelendirmesinde üç ana faktör göz önünde bulundurulmaktadır:

  • Finansal Risk Analizi
  • Yönetim, Sahiplik, Yönetişim ve Diğer Kalitatif Faktörler
  • Risk Yönetiminin Etkililiği

Finansal risk analizi büyük oranda kantitatif verilere dayansa da diğer iki alan büyük oranda kalitatif faktörlere dayanmaktadır. "Rekabetçi konum" kalitatif bir faktör iken, eğer elde edilebilirse bu alandaki istatistiksel veriler de değerlendirmede kullanılır. Benzer şekilde, denetim raporu aslında bir dizi sayısal değere karşılık gelirken, rapordaki açıklamaların ve sunuş biçiminin kalitesi de analize baz teşkil etmektedir.

A. Kantitatif Faktörler

Banka dışı finansal kuruluşların kredi kalitesini belirleyen temel kantitatif faktörler; aktif kalitesi, likidite oranları ve fonlama yapısıdır. Kredi kalitesi, geçmişteki sorunlu kredilerin seviyesini, kredilerin müşteri ve sektör bazında risk ve konsantrasyon dağılımlarını göz önünde bulundurur.  

Finansal riskler, karlılık, nakit akışı, sermaye gücü, likidite oranları ve fon erişimine ilişkin istikrar ve trendler açısından şirketin geçmiş performansı ile değerlendirilir. Ayrıca şirket yönetiminin bu riskleri nasıl tanımladığı ve yönettiğini anlamakta da önemli bir husustur.

Kantitatif faktörlerin değerlendirilmesi her zaman peer grubun finansal performansının karşılaştırılmasına dayanmaktadır. Tüm banka dışı finansal kurumlar denetim raporlarını yasal olarak kamuya açıklamak zorunda olduğundan peer grup karşılaştırması için yeterli bilgi Türkiye’de mevcuttur. Peer grup seçiminde aktif büyüklüğü, ortaklık yapısı ve iş modelleri dikkate alınmaktadır.

Finansal Riskler:

Sermaye yeterliliğini değerlendirmede temel konu, finansal kurumun, risk profiline göre - göreceli ve mutlak terimlerle- yeterli sermaye tabanına sahip olup olmadığıdır. Göz önünde bulundurulması gereken iki unsur vardır: fiili sermaye miktarı ve sermayenin koruma sağladığını öngören riskler.

  • Sermaye
    • Düzenleyici Kaldıraç Limitleri
    • Özkaynak/Ortalama Aktif Oranı
    • Geçmiş Sermaye Artırımları ve Planlanan Sermaye Artırımları
    • Karşılık Ayrılmamış Sorunlu Krediler
    • Ana Ortağın Desteği
  • Aktif Kalitesi
    • Kredi Yoğunlaşması (Sektör ve Müşteri Bazında)
    • Sorunlu Krediler/Toplam Krediler
    • Sorunlu Krediler/Özkaynaklar
    • Karşılıkların Yeterliliği
  • Gelirler ve Karlılık
    • Faiz Marjı Analizi
    • Faaliyet Kar Marjı Analizi
    • Müşteri Başına Kazanç/İş Segmenti
    • Ortalama Aktif Karlılığı
    • Ortalama Özkaynak Karlılığı

Likidite, Fonlama ve Aktif Pasif Yönetimi

Finansal esneklik esas olarak likidite ve alternatif finansal kaynaklara erişim kavramlarını içermektedir. Kullandırılan kredilerin özkaynaklarla mı ya da dış kaynaklarla mı finanse edildiği, bu kaynakların güvenirliliği ve çeşitliliği önemli diğer hususlardır.  Son yıllarda banka dışı finansal kuruluşlar, tahvil piyasasına girme fırsatı bularak fonlama kaynaklarını banka dışında çeşitlendirme avantajına sahip olmuşlardır.

  • Likidite ve Fonlama
    • Finansman Kaynakları
    • Likidite Yönetimi
    • Likit Varlıklar / Toplam Aktifler
    • Finansman Potansiyel
    • Kısa ve Uzun Vadeli Fonlama Fırsatları
    • Tahvil İhracı İle Sermaye Piyasasına Katılabilme
  • Verimlilik ve Ekinlik
    • Maliyet / Gelir Rasyosu
    • Operasyonel Giderler / Ortalama Aktifler
    • Operasyonel Giderler / Çalışan Sayısı

B. Kalitatif Faktörler

Kalitatif risk faktörleri, çoğunlukla mülkiyet, iş stratejileri, rekabetçi konum ve faaliyet ortamı gibi unsurların yanında risk yönetim sisteminin etkililiği ile ilgilidir. Ayrıca, yedekleme sistemlerinin varlığı da dahil olmak üzere operasyonel riskler dikkate alınmaktadır.

  • İş Modeli
    • İş Odağı ve Stratejisi
    • Organizasyon (Çalışan sayısı, Şube sayısı ve Konum)
    • Sunulan Hizmet Tipi
    • Müşteri Portföyü (KOBİ/Kurumsal/Ticari/Perakende)
    • Müşteri Sayısı
    • Sanayii/Sektör Yoğunlaşmas
    • İşlem Hacm
    • Müşteri Kaynağı (Ana Banka ya da Diğer)
    • Yıllık Hedefler (Hedefler mevcut iş modelinden farklı mı)
  • Piyasa Konumu
    • Pazar payı
    • Pazar Payının Sürdürebilirliği
    • Kurumsal Güven ve Kamu İmajı
  • Yasal ve Düzenleyici Çerçeve
    • Yasal Çerçeve
    • Mevcut Mevzuata Göre Fırsat ve Sınırlamalar
    • Banka Dışı Kurumlarla İlgili Hükümet Politikaları
    • İlişkili Taraf Kredilerine İlişkin Kısıtlamalar
    • Yasal Borç Limitleri Tanımı
    • Kredi Sınıflandırması
    • Sorunlu Kredilerin Tanımı
    • Karşılık Gereksinimleri
    • Yasal Açıdan Gereksinimler
    • Düzenleyici ve Denetleyici Kurumun Kalitesi
    • Mevzuat Değişikliği Sıklığı
  • Ortaklık Yapısı
    • Ortakların İtibarı
    • Ortakların Güçlü ve Zayıf Yönleri (Destek geçmişi ile destek gücü ve isteği )
    • Hakim Ortakların Diğer İş Faaliyetleri
  • Yönetim ve Kurumsal Yönetişim
    • Üst Düzey Yöneticilerin Nitelikleri ve Deneyimi
    • Yönetimde Görev Değişim Süresi
    • Kurumsal Yönetim Standartlarına Uyum
      • Şeffaflık
      • Bilgilendirme Kalitesi ve Standartları
      • Muhasebe Standartları
      • Yetki Ve Yükümlülüklerin İyi Tanımlanmış Olup Olmadığı
    • Yasal Uyuşmazlıklar (Eğer varsa)

Yönetim

Yönetim, yöneticilerin şirketin performansındaki rolü, şirketin başarısı veya zayıf performansının ne derecede yönetime atfedilebileceği açısından değerlendirilir. Şirketin performans ve yönetim politikaları, şirketin sahip olduğu iş modeli çerçevesinde değerlendirilmektedir. Şirketin performansının sonuçları, hedeflere ulaşmak için planların uygulanması sırasında karşılaşılan olumsuzlukları gidermeye yönelik alınan önlemler ışığında değerlendirilmektedir.

Kurumsal yönetişime uyum, yönetimin değerlendirilmesinin ayrılmaz bir parçasıdır. Ana faktörler şirketin ne kadar şeffaf olduğu ve pay sahiplerine hesap verilebilirliğin ne derece saygın olduğudur. Şirketin kredibilitesinin değerlendirilmesinde ana ortakların durumu ve prestijleri de aynı derecede önemlidir. Analistler şirket ortaklarının finansal güçleri ve diğer işletmeleri hakkında bilgi alarak bunları göz önünde bulundurmaktadır.
 

C. Risk Yönetimi

Risk yönetimi, açıkça derecelendirme analizindeki en önemli faktörlerden biridir. Risk yönetiminin değerlendirilmesinde hem kalitatif hem de kantitatif faktörlerden faydalanılır. Etkili bir risk yönetim sisteminin kurulması, risk kategorilerinin tanımlanması, sınırların belirlenmesi ve sistemin ne kadar iyi uygulandığının analizi yapılır. Kredi ve müşterilerin performansı ile ilgili takip sistemleri de incelenmektedir.

  • Risk Yönetim Politikaları ve Organizasyonu
  • Varlık ve Yükümlülük Yönetimi
  • Kredi Değerlendirme Kuralları ve Süreci
  • Operasyonel Risk
  • Piyasa Riski (Kur Riski, Vade riski, Faiz Riski)